Dyrektywa SUP i opłata recyklingowa w handlu i gastronomii – sukces czy ekościema

Wiele środowisk od wielu lat zastanawia się jak zminimalizować ilość powstających odpadów, gdyż rosnąca konsumpcja w zatrważającym tempie powoduje wzrost odpadów komunalnych. Należy sobie zdać sprawę, że problemem są nie tylko zakłady produkcyjne, ale w równej mierze gospodarstwa domowe. Polska na tle Europy wypada nie najgorzej jednak mimo wszystko na przestrzeni ostatnich 10 lat z ok 280 kg w 2024 roku dobiliśmy do prawie 380 kg na jednego mieszkańca. Nie dziwi więc fakt, iż zaczęto szukać pomysłu na ograniczenie powstawania tych odpadów opakowaniowych, które tak naprawdę są zbędne, a nauczyliśmy się ich używać z wygody. Pierwszym krokiem było wprowadzenie opłaty recyklingowej na torby z tworzywa sztucznego, czyli tak popularne reklamówki. Po małych zawirowaniach w pierwszym roku obowiązywania, gdzie zaczęto obchodzić przepisy stosując np. inną gramaturę doszliśmy do momentu, że z ok 300 szt. reklamówek wszystkich grubości zmniejszyliśmy ich zużycie średnio do kilkunastu. Opłata recyklingowa to w zasadzie pierwsza z opłat, którą miał ponosić kupujący, a nie sprzedający. Wprowadzono model, w którym drobną opłatą zaczęto regulować wybory konsumenckie i kształtować świadomość. Oczywiście obowiązek sprawozdawczy pozostaje na jednostkach handlowych, jednak to kupujący chcąc nie ponosić dodatkowej opłaty postanowił zacząć używać toreb wielokrotnego użycia czy koszyków na zakupy. Wiele sieci zmieniło też swoje torby do pakowania na te wykonane z papieru, które może są mniej wytrzymałe, ale zdecydowanie bardziej ekologiczne i łatwiejsze w recyklingu. 

Kolejna regulacja miała znacząco wpłynąć na branżę gastronomiczną i popularne zakupy jedzenia „na wynos”. Czy na dzień dzisiejszy można uznać, iż tu też odniesiono sukces? Spotykając się z wieloma firmami, które uczestniczą w tym łańcuchu, według mnie, nie do końca osiągnięto to co zamierzono. W czym ja, jako osoba zajmująca się obsługą firm w zakresie ochrony środowiska i równocześnie będąca konsumentem, widzę problem? Można przytoczyć choćby brak spójności przepisów np. z zakresu ochrony środowiska i sanitarnych. Z jednej strony wprowadza się nakaz wielokrotności opakowań gastronomicznych, a z drugiej strony wyśrubowane normy jakie wprowadza sanepid, nie pozwalają na ich zastosowanie. Powszechnie wiadomo, że posiłki pakowane są z reguły w opakowania wykonane z tworzywa sztucznego lub takim tworzywem są pokryte np. jeśli mówimy o kubkach na gorące napoje. I teraz wystarczy zadać sobie pytanie czy tak chętnie kupilibyśmy na wynos jakiś posiłek jeśli wiedzielibyśmy, że to opakowanie mogło być wcześniej przyniesione do tego lokalu przez nieznaną nam osobę? Oczywiście w tym samym lokalu dostajemy posiłek na naczyniach z porcelany, ale porcelana to zupełnie inny materiał niż tworzywo. Porcelanę w łatwy sposób można umyć i wyparzyć, czego już z łatwochłonnym tworzywem zrobić nie można. W mojej ocenie opłata SUP, która miała spowodować w konsumencie podobne refleksje jak przy torbach z tworzywa sztucznego niestety nie do końca spełniła swoją rolę. Co prawda części lokali gastronomicznych zamieniło dotąd używane opakowania z tworzywa na te bardziej ekologiczne np. z papieru czy trzciny, jednak jest to nadal znikomy procent, gdyż opakowanie z tworzywa sztucznego ciągle w zakupie jest najtańszym oraz najtrwalszym opakowaniem nieprzepuszczającym płynnych posiłków. Opłata SUP od opakowań gastronomicznych pozostaje więc opłatą, którą przedsiębiorca pobiera od konsumenta i którą rozlicza sprawozdaniem w systemie BDO, ale nie powoduje ona spektakularnego efektu środowiskowego.